سه شنبه , 11 شهریور 1393
آخرین مطالب سایت

آشنایی با صنعت دستی ((ورنی))

آشنایی با صنعت دستی ((ورنی))

varni2

خاستگاه و محل تولید ورنی منطقه تاریخی قره داغ می باشد‌.

مقدمه ای در باره بوجود آورندگان ورنی و معنی لغوی ورنی :
هنر ورنی بافی نیز همانند سایر هنرها مانند قالی، گلیم، گبه، جاجیم، ورنی، پارچه، سوماق، پلاس، زیلو، تشک، خورجین، بغچه، کرک، تور، قنداق، چوال، جل، بته، تغار… که همگی کلمات ترکی هستند  محصول هنرمندی ترکان میباشد.

نام ورنی از کلمه ترکی باستانی ورنیVereni به معنی اژدها گرفته شده است. این نام امروز در لهجه های محلی زبان ترکی به اشکال ورنهVərnə ، ورنیVərni ، وئرنیVerni ، ورنه خVərnəx ، وئرنیکVernik و … و منابع اروپائی به شکلVerné, Verneh, Verni تلفظ میشود.

ریشه کلمه ورنیVerni ، کلمه ترکی بولغاری وئرئنیVereni به معنی اژدها و مار بزرگ، کوره و … است. (ترکان بولغار از ترکان باستان اند که در سالهای ۴٨٠ میلادی، در استپهای حوالی رود دانوب و دریای آزوف (شمال دریای سیاه) و نیز دانوب سفلی و قفقاز سکونت داشته اند). در زبان پروتورک سومری نیز کلمه ای مشابه به شکل اورنوUrnu و به معنی اژدها موجود است. فرم اولیه این کلمه در ترکی باستان به شکل ائویره نEvirən مشتق از ائبیره نEbirən – Ebüren و به معنی اژدها، مار بزرگ، چرخ فلک، کائنات و عالم است (Ebüren—> Ewüren—> Eviren). در اینجا ما شاهد حذف حرف اولE ویا جایگزینی دو حرف E و V (مئتاتئزیس) می باشیم (Evren—> Veren). (پدیده جایگزینی حروف بویژه اگر یکی از آنها حرف “رR ” و یا “ل L” باشد حادثه ای بسیار رایج در لهجه های ترکی است مانند تلفظ کٶرپوKörpü ، یارپاقYarpaq ، تورپاقTorpaq ، آرواتArvat ، سیرفاSırfa ، تورباTorba و …. به جای کٶپروKöprü ، یاپراقYapraq ، توپراقTopraq ، اوراغاتUrağat ، سوفراSofra ، توبراTobra و ….). معادل کلمه ائوره ن به معنی اژدها در زبان و لهجه های ترکی چنین است: وئرVer و وئرئنیVereni (ترکی بلغاری قدیم)، وئرئم Verem (چوواشی قدیم)، ائوره نEvren (ترکی عثمانی)، ائورئمEvrem (گاگاووزی). (”ن -N” آخر کلمات ترکی در بسیاری از موارد در ترکی چوواشی و نیز زبان مجاری به “م -M” تبدیل میشود مانند کلمات اوزونUzun ، سانSan ، قارین Qarın و قالین Qalın ترکی عمومی که در چوواشی به ترتیب به وارام Vârâm، سومSum ، خیرامXıram و خولیمXulım تبدیل شده اند). فرمهای این کلمه در دیگر زبانهای آلتائی چنین است: در زبانهای تونگوسی به معنی مار و مار بزرگ، ایرئİre (ائوئنکی)، وئرئنWeren (اولچا)، وئWe (اودیغئ)؛ در زبانهای ژاپنی به معنی مار و کرم، ووروتیWoroti (ژاپنی قدیم و مدرن)، اوروچیOroçi (توکیو، کاگوشیما). کلمه اوروئنی Őrvényدر زبان مجاری به معنی گرداب از همین ریشه است.
کلمه ائوره نEvrən از ریشه مصدر ائویرمک Evirmək به معنی پیچاندن، چرخاندن، گردیدن، متطور و متکامل کردن مشتق شده است (مصدر ائومکEwmek در ترکی باستان به معنی در اطراف چیزی دویدن است). کلمه ویرنیخماقVırnıxmaq و یا وورنوخماقVurnuxmaq به معنی پیچ و تاب خوردن، لولیدن و … در برخی از لهجه های ترکی آزربایجان بازمانده این مصدر باستانی ترکی است. فرمهای گوناگون این مصدر در زبان و لهجه های ترکی چنین اند: ائوورمک Ewürmək (ترکی قدیم)، ابیر. Əbir (آلتائی)، آوور. Avõr- (چوواشی)، ائویر. Evir- (عثمانی)، اویر. Əvir- (اویغوری)، ائگئره. Egere- (مونقولی کلاسیک)، اورٶل. Ôröl- (مجاری). کلمات ائوره نسه لEvrənsəl (جهانی)، ائوریمEvrim (تکامل)، ائورهEvrə (فاز، صفحه، مرحله تکاملی)، ائوره ن بیلیم Evrənbilim (کوسمولوژی) در زبان ترکی نیز از مشتقات همین ریشه اند. (در ترکی معاصر معادل اژدها کلمات بوکهBükə و سازانSazan میباشند. فرمهای قدیمی کلمه دوم، سازقانSazqan (قیپچاقی)، سازاغانSazağan (عثمانی)، ساخاقانSaxaqan (کومان)، سارقانSarqan و شاراقانŞaraqan (چوواشی باستان) است. کلمه مجاری سارکانی Sárkány به معنی اژدها از چوواشی باستان اخذ شده است).

کلیاتی درباره ورنی (Verni – Varni):
ورنی نوعی گلیم یک رو  یا گلیم فرش نما بدون پرز است که به سبک پود پیچی یعنی گذراندن پود اصلی از تار و پیچش نخ خامه به دور نخ های تار شکل گرفته و نقش می پذیرد. ورنی نه فرش است و نه گلیم بلکه نوعی زیرانداز یک رو است که هم سادگی و سبکی گلیم را دارد و هم ظرافت و زیبایی قالی را، ورنی به دلیل عدم استفاده از گره در بافت آن جزو گلیم و به اعتبار طرح و نقشه و شکل ظاهری آن مشابه قالی به نظر می آید.

جنس ورنی گاه تلفیقی از ابریشم یا پشم است و بر روی دار بصورت عمودی بدون نقشه و بصورت ذهنی توسط زنان و دختران عشایر و مناطق روستایی بافته می شود. تولید ورنی بیشتر در فصل قشلاق ایل انجام می‌شود که عشایر فرصت کافی برای استراحت و سکونت در یک منطقه را دارند.

در گذشته عشایر منطقه قره داغ (ارسباران) پشم حاصل از دام هایشان را با دوک‌های معمولی می‌ریسیدند و به روش ابتدایی رنگ ریزی می کردند و آن را برای بافت ورنی آماده می‌ساختند.

تا دهه‌های اخیر عشایر دشت مغان از ورنی به عنوان زیر انداز، رو انداز و تزیین آلاچیق ها استفاده می‌کردند.” ظرافت و لطافت بافت طرح و نقش‌های متنوع و زیبایی ورنی هر هنر دوستی را مجذوب خود می‌کند. نوع بافت ورنی با ابریشم ، از ظرافت و زیبایی خاصی برخوردار است و از نظر وزن سبک تر و کم حجم تر از نوع پشمی آن است و توجه گردشگران داخلی و خارجی را به خود جلب کرده است.

ورنی از لحاظ صادرات به کشورهای حاشیه خلیج فارس ،کشورهای اروپایی و آسیایی مانند ایتالیا، فرانسه و آلمان صادر می‌شوند. ورنی‌ها اصولا به رنک لاکی، سرمه ای، سفید پیازی و آبی روشن هستند. در همه اندازه برای پشتی، پادری، قالیچه، کناره قالی خورجین، جوال و تهیه جل اسب نیز استفاده می کنند.

از انواع ورنی در آذربایجان می‌توان به ورنی قالی ،ورنی کناره بزرک، ورنی کناره، ورنی ذرع و نیم (جفت)، ورنی قالیچه و ورنی پشتی اشاره کرد.

پراکندگی جغرافیایی بافت ورنی:
ورنی عمدتا در منطقه مغان شامل شهرستانهای گرمی، بیله سوارمغان، پارساآباد موغان، خیاو (مشگین شهر) و منطقه قره داغ توسط عشایر و برخی روستائیان منطقه بافته می شود. خاستگاه اصلی این صنعت منطقه عشایری آذربایجان بوده که از آنجا به دیگر مناطق گسترش یافته است. گلیم یک رو یا ورنی را در جمهوری آذربایجان و شمال شرق ترکیه به نام سوماک یا سومه می گویند.

نقوش ورنی

در گلیم های ال سون نقش حیوانات و پرندگان بصورت هندسی و ساده شده دیده میشود و این نقوش به تصاویر حیواناتی که روی سفالهای پیش از تاریخ این منطقه دیده میشود , شباهت بسیار دارد.

نقوشی ورنی ملهم از طبیعت زیستگاه زنان و دختران عشایر است. اشکال حیوانات اهلی و وحشی منطقه همچون گوزن، آهو، گرگ، بوقلمون، مرغ و خروس، سگ گله، عقاب، ببر، شتر، شیر و شغال و امثال آن نقوش ساده ی ورنی را تشکیل می دهند.

varni3

اجزا تشکیل دهنده ورنی:

از قسمت کناره به سمت داخل سه بخش اصلی شامل حاشیه، متن ( زمینه اصلی) و ترنج قابل تشخیص است.

1-حاشیه: از اجزاء اصلی نقشه ورنی بوده است و همانند چهارچوب یا قابی دور متن اصلی را احاطه کرده است، حاشیه خود از چهار قسمت به نامهای لور (Lavar) – زنجیره- حاشیه کوچک – حاشیه بزرگ تشکیل شده است. لور بیرونی ترین قسمت حاشیه بوده و بعد از آن زنجیره و سپس حاشیه کوچک در دو طرف حاشیه بزرگ قرار دارد معمولا چهار قسمت مورد اشاره حاشیه حدود 20 درصد عرض ورنی را به خود اختصاص می دهد.

2-متن یا زمینه اصلی: به فضای داخلی محصور بین قسمتهای مختلف حاشیه ورنی متن یا زمینه ورنی گفته می شود. متن بیشترین حجم و فضای ورنی را به خود اختصاص می دهد و متناسب با نگاره ها و نقوش پیاده شده در آن نقش یا طرحهای مختلف به خود می گیرد.

3-ترنج: طرح یا بخش میانی ورنی را تشکیل می دهد و معمولا با اشکال هندسی مختلف مانند دایره، لوزی، بیضی و انواع دیگر ضلعی نقش زده می شود. یک ورنی متناسب با بعد و اندازه و یا نوع طرح یا نقشه ممکن است دارای یک یا چند ترنج باشد در اصطلاح محلی به ترنج وسط ورنی، گول (Gul) گفته می شودکه معادل واژه حوض است.

انواع ورنی:
ورنی ها براساس مواد اولیه مورد استفاده در آنها به انواع ذیل تقسیم می شوند:

ورنی های پشمی
در این نوع ورنی، تارها از پنبه یا نخ و پود و پود اضافی (زمینه) از نخ خامه رنگ شده حاصل از پشم گوسفندی می باشد.

ورنی پشمی ابریشمی
دراین نوع ورنی، تار از نخ یا پشم، پود از نخ و پود اضافی یا زمینه از ابریشم می باشد.

ورنی کف ابریشم
دراین نوع ورنی تار نخ یا پشم بوده و پود هم نخ می باشد ولی پود اضافی یا زمینه هم ابریشم است هم پشم و بیشترین رنگ ابریشم در این نوع ورنی رنگ سفید می باشد.

ورنی ابریشمی
که مواد اولیه استفاده دراین نوع ورنی، تار و پود اصلی، (زمینه) از ابریشم پود از نخ می باشد.

اندازه ورنی :

* ورنی قال 300×400

* ورنی 200×300

* وزنی کناره بزرگ 300×70 و 200×70

* ورنی کناره 250×80

* ورنی قالیچه یا مسند (دو ذرع)  200×1300

* ورنی جفت ذرع و نیم 150×100

* ورنی پشمی70×100 و 60×90

*  ورنی زیر تلفنی 50× 50

VN:F [1.9.22_1171]
به این مطلب امتیاز دهید!!
Rating: 5.0/5 (1 vote cast)
آشنایی با صنعت دستی ((ورنی)), 5.0 out of 5 based on 1 rating

درباره‌ رضا تقی پور

رضا تقی پور هستم ؛ دانش آموز در شهرستان اهر. وبلاگ من: www.xx.blogfa.com - ایمیل من: reza@aharri.com

یک نظر

  1. سالاملار!!!یورولما قارداش!!چوخ خوشحال اولدیم کی بیری ده تاپلدی صنعت ورنی دن بیر سوز آچیب وسایتتدا اونی تاندیرماغا چالشدی..سیزه اوزون عومر جان ساغلیقی ارزو ایلیرم.وقتین اولارسا منه ده باش چک.
    1-دنیای خاطرات شهریاربدریhejran14.mihanblog.com

    2-صنایع دستی ورنی قره داغH_N_SH.blogfa.com
    3-najaftarakama1390.mihanblog.com

    VA:F [1.9.22_1171]
    Rating: 0 (from 0 votes)

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

برای درج شکلک روی آن کلیک کنید

SmileBig SmileGrinLaughFrownBig FrownCryNeutralWinkKissRazzChicCoolAngryReally AngryConfusedQuestionThinkingPainShockYesNoLOLSillyBeautyLashesCuteShyBlushKissedIn LoveDroolGiggleSnickerHeh!SmirkWiltWeepIDKStruggleSide FrownDazedHypnotizedSweatEek!Roll EyesSarcasmDisdainSmugMoney MouthFoot in MouthShut MouthQuietShameBeat UpMeanEvil GrinGrit TeethShoutPissed OffReally PissedMad RazzDrunken RazzSickYawnSleepyFemaleMaleHeartBroken HeartRoseDead RosePeaceYin YangUS FlagMoonStarSunCloudyRainThunderUmbrellaRainbowMusic NoteAirplaneCarIslandAnnouncebrbMailCellPhoneCameraFilmTVClockLampSearchCoinsComputerConsolePresentSoccerCloverPumpkinBombHammerKnifeHandcuffsPillPoopCigarette